Uncategorized

  • SISTEMA INFORMASAUN IHA POSTU ADMINISTRATIVO VENILALE.

    INTRODUSAUN BA SISTEMA INFORMASAUN POSTU VENILALE

    Sistema Informasaun Postu Administrativu Venilale maka plataforma ida ne’ebe dezenvolve bazeia ba teknolojia web hodi fornese informasaun kona-ba Postu administrativu Venilale ho forma ne’ebe kompletu, loos no fasil atu asesu. Sistema ida-ne’e halo atu sai hanesan fonte informasaun ofisial ba komunidade no parte interesante hotu.

    Liu-husi sistema ida ne’e, utilizador sira bele asesu informasaun kona-ba perfil Postu administrativu Venilale, istoria, kondisaun jeografika, estrutura administrasaun, servisu publiku, Edukasaun, Saude, Ekonomia lokal, turismu,, kultura, eventu no notisia foun sira, Sistema ida ne’e permite komunidade atu hetan informasaun iha tempu ruma deit no iha fatin ne’ebe deit, bainhira iha asesu ba internet.

    Dezenvolvimentu Sistema informasaun Postu Administrativu Venilale hanesan esforsu ida atu uza teknolokjia informasaun hodi hasa’e kualidade servisu publiku, fasilita distribuisaun informasaun informasaun, aumenta tranparensia administrasaun, no promove potensia no dezenvolvimentu postu administrativu Venilale.

    Ho Sistema ida ne’e, hein katak komunidade, estudante, peskijador, turista, no autoridade sira bele hetan informasaun ne’ebe presiza ho lalais no efisiente. Aliende idane’e, Sistema ida ne’e mos bele sai meiu ida atu promove identidade, kultura, no potensia Postu Administrativu vennilale ba publuki nasional no Internasional

  • PATRIMONIU KULTURAL

    O patrimóniu kulturál iha Munisípiu Baucau mak rikusoin boot ida ne’ebé inklui edifísiu istóriku husi tempu koloniál, tradisaun moris, artezantu tradisionál, no prátika rituál nian ne’ebé bazeia ba bensaun jerasaun ba jerasaun. Tuir baze de dadus ofisiál husi Autoridade Municipál de Baucau no Komisun Nasionál UNESCO Timor-Leste (KOMNAS PKI-TL), patrimóniu sira-ne’e nakfahe ba kategoria prinsipál rua: patrimóniu materiál (istóriku) no patrimóniu imateriál (kultura moris). [1, 2]


    🏛️ Patrimóniu Materiál no Sítio Istóriku Sira

    Edifísiu no fatin sira-ne’ebé reprezenta memória pasadu no istória funu nian iha Baucau: [1]

    • Pousada de Baucau: Edifísiu kor-rosa kail ne’ebé harii iha tempu koloniál portugés, sai hanesan marka furak no istórika ida iha Baucau Vila Nova. [1]
    • Eskola do Reino Venilale: Sentru edukasaun istóriku ida ne’ebé lokaliza iha Postu Administrativu Venilale, hatudu arkitetura antiga. [1]
    • Forte de Baguia: Forteza istórika ida iha Baguia ne’ebé sai hanesan sasin ba rezisténsia no mós administrasaun koloniál. [1]
    • Rumah Merah (Uma Mean): Fatin istóriku ida ne’ebé liga ho memóriu funu nian ba direitus umanus.
    • Mercado Municipal de Baucau: Edifísiu merkadu antigu iha Baucau Vila Antiga ne’ebé to’o ohin loron sai hanesan monumentu arkitetóniku impatante ida.
    • Gruta Japonesa: Fatin subar nian no sub-terráneu ne’ebé tropa Japaun sira ke’e iha tempu Funu Mundiál Segundu, liuliu iha dalan ba Venilale.

    🎭 Patrimóniu Imateriál (Kultura no Tradisaun)

    Prátika sosiál, lian, no arte sira ne’ebé salva-guarda hodi mantein identidade povu Baucau nian: [1]

    Artezanatu Tradisionál

    • Tais Baucau: Prátika soru tais tradisionál ne’ebé iha dezenu no kor úniku, hanesan dezenu sira husi Grupu Soru Tais Bualale.
    • Tuku Osan Masikana: Arte tradisionál dulas no hafura osan-mutin ka osan-mean hodi halo buat dekorativu tradisionál. [1, 2]

    Prátika Sosiál no Rituál

    • Serimónia Rituál Tara Bandu: Lei kostumeiru ne’ebé komunidade uza hodi proteje natureza, animál, no asegura dame sosiál.
    • Sau Batar: Rituál tradisionál ne’ebé hala’o hodi agradese ba kolheita batar nian.
    • Bua Malus: Kostume simu kbiit, tula futar-matan, no simu bainaka sira liuhusi simu bua no malus hanesan sinál fuan-di’ak nian. [1]

    Arte Performánsia no Dansa

    • Bidu Lensu Mutin: Dansa tradisionál ida ne’ebé uza lensu mutin hodi hatudu lala’ok kulturál oioin.
    • Tebe Lilin no Tebe Otas Uluk: Dansa tradisionál ho knananuk ne’ebé komunidade sira hatutan hodi hato’o istória pasadu.
    • Babadok no Flauta: Instrumentu múzika tradisionál ne’ebé uza hodi akompanha dansa no serimónia sira. [1]
  • PLATAFORMA ISTORIKU MUNICIPIU BAUCAU.

    Baucau, sidade daruak boot liu iha Timor-Leste, iha istória ne’ebé riku tebes. Istória ne’e hahú hosi Reinu Tradisionál sira to’o sai sentru koloniál no militár ne’ebé importante. Molok Portugés sira mai, rai-Baucau governa hosi autoridade lokál sira ne’ebé bolu sai Liurai.

    Hare’e pontu importante sira hosi istória munisípiu Baucau nian:

    • Naran nia Hun: Liafuan Baucau mai hosi dialetu Uaimu’a (“Aukau”), ne’ebé dehan fahi-Macau. Iha tempu koloniál Portugés, sidade ne’e hanaran fali “Vila Salazar”.
    • Influénsia Portugés: Iha tinan 1698, Governadór António Coelho Guerreiro harii postu portugés sira iha ne’ebá hodi intervene autoridade tradisionál sira.
    • Baze Militár: Iha tinan 1908, Governadór Celestino da Silva transforma rai-Baucau ba Baze Militár ida.
    • Divizaun Administrativa: Iha loron 20 fulan-Abríl tinan 1859, rai-Baucau tama uluk iha distritu Vemasse, molok nakfila fali ba distritu (agora munisípiu) Baucau.
    • Postu Administrativu: Agora daudaun, munisípiu ne’e kompostu hosi postu administrativu 6: Baguia, Baucau, Laga, Quelicai, Vemasse, no Venilale.

    Ita-boot hakarak hatene liután kona-ba saida? Ita bele ko’alia kona-ba fatin turizmu, kultura, ka populasaun iha munisípiu Baucau.

  • Benvindo mai ha’u nia pagina!!!!!